Ньютонның екінші заңы

📖 Түсіндірме

Ньютонның екінші заңы дененің қозғалысындағы күш пен үдеудің арасындағы байланысты айқындайды. Бұл заң бойынша, денеге әсер ететін күш оның массасына және үдеуіне пропорционал. Формула түрінде F = m·a деп жазылады, мұндағы F – күш, m – масса, a – үдеу. Мысалы, егер бірдей күшпен екі денеге әсер етсек, массасы аз дене көбірек үдейді. Күнделікті өмірде бұл заңды көлік қозғалысы, спорттағы қозғалыс, тіпті заттарды итеру кезінде байқауға болады. Енді осы заңға байланысты есептерді қарастырып, шешуді үйренеміз.

✏️ Мысалдар

1. Мысал 1: 2 кг массалы денеге 10 Н күш әсер етеді. Дененің үдеуін табыңыз. Шешуі: Формула F = m·a бойынша a = F/m = 10 Н / 2 кг = 5 м/с². Жауабы: Дененің үдеуі 5 м/с².
2. Мысал 2: 4 кг массалы дененің үдеуі 3 м/с² болса, оған әсер ететін күшті анықтаңыз. Шешуі: F = m·a = 4 кг × 3 м/с² = 12 Н. Жауабы: Күш 12 Н.
3. Мысал 3: 15 Н күшпен итерілген дененің үдеуі 2 м/с² болса, дененің массасын есептеңіз. Шешуі: m = F/a = 15 Н / 2 м/с² = 7.5 кг. Жауабы: Дененің массасы 7.5 кг.

📝 Тапсырмалар

1. 1) 3 кг массалы денеге 18 Н күш әсер етсе, дененің үдеуін табыңыз.
2. 2) 5 м/с² үдеумен қозғалатын дененің массасы 6 кг болса, оған әсер ететін күш қандай?
3. 3) 20 Н күші бар дененің массасы 10 кг. Дененің үдеуін анықтаңыз.
4. 4) 8 кг денеге 32 Н күш әсер етеді. Үдеуді есептеңіз.

✅ Тест

1. Ньютонның екінші заңы бойынша денеге әсер ететін күш қалай анықталады?

   • AКүш массаға бөлінеді
   • BКүш үдеуге бөлінеді
   • CКүш массаға және үдеуге көбейтіледідұрыс жауап
   • DКүш және масса қосылады

2. Массасы 4 кг денеге 16 Н күш әсер етсе, дененің үдеуі қандай болады?

   • A64 м/с²
   • B2 м/с²
   • C4 м/с²дұрыс жауап
   • D20 м/с²

3. Дененің үдеуі 5 м/с², ал оған әсер ететін күш 25 Н болса, дененің массасы қанша?

   • A125 кг
   • B5 кгдұрыс жауап
   • C20 кг
   • D30 кг

4. Қайсы формула Ньютонның екінші заңын дұрыс көрсетеді?

   • AF = m·aдұрыс жауап
   • BF = m + a
   • Ca = F + m
   • Dm = F · a

5. Егер дененің массасын арттырса, үдеу қалай өзгереді, егер күш тұрақты болса?

   • AҮдеу нөлге тең болады
   • BҮдеу кемидідұрыс жауап
   • CҮдеу артады
   • DҮдеу өзгермейді

6. Егер күш екі есе артса, ал масса өзгермесе, үдеу қалай өзгереді?

   • AҮдеу нөлге тең болады
   • BҮдеу жартысына кемиді
   • CҮдеу өзгермейді
   • DҮдеу екі есе артадыдұрыс жауап

🏠 Үй тапсырмасы

• 1) 7 кг массалы денеге 21 Н күш әсер етеді. Дененің үдеуін есептеңіз.
• 2) Дененің үдеуі 4 м/с², ал массасы 3 кг болса, оған әсер ететін күшті анықтаңыз.

🎮 Интерактив ойындар

Бұл сабаққа дайын 3 ойын. SabaqAI-да оларды оқушылар тікелей экранда ойнайды.

🔬 Интерактив симуляциялар

Тақырыпқа сәйкес PhET симуляциялары — тегін, браузерде ашылады. Сабақта тақтаға шығарып, оқушылармен бірге тәжірибе жасауға болады.

🌍 3D модельдер

Бұл тақырыпты SabaqAI-дың 3D бөлімінде айналдырып көрсетуге болады — тіркелген мұғалімдерге тегін.